Oyun Terapisi

Küçük çocuklar başlarına gelenleri anlatmak için sözcük bulmakta zorlanır. "Neden bu kadar sinirlisin?" sorusuna çoğu zaman bir omuz silkmeyle cevap verirler. Ama aynı çocuğa bir oyuncak ev ve birkaç figür verdiğinizde, kısa süre içinde bağıran bir baba bebeği, saklanan bir çocuk bebeği ya da her seferinde kaybolan bir oyuncak köpeği anlatan bir hikâye kurabilirler. Oyun, çocuğun ana dilidir. Oyun terapisinde eğitimli bir terapist bu dili anlar, çocukla aynı dilden konuşur ve onun duygularını güvenli bir ortamda ifade etmesine, zorluklarla baş etmenin yeni yollarını keşfetmesine yardım eder. Bu yöntem en çok kreş ve ilkokul çağındaki çocuklarla kullanılır. Aşağıda bu süreci adım adım anlattık.

Hangi çocuklar için uygun?

• Küçük bir hayal kırıklığında bile yere atılıp ağlayan, eşyaları fırlatan çocuklar
• Sabahları kreş ya da okul kapısında annesinin eteğini bırakamayan çocuklar
• Her gece anne babasının yatağına gelen, kâbuslarla uyanan çocuklar
• Kardeşi doğduktan sonra bebek gibi konuşmaya başlayan çocuklar
• Anne babası ayrıldıktan ya da yeni bir şehre taşındıktan sonra durgunlaşan çocuklar
• Arkadaşlarıyla oyuna katılmakta, sırasını beklemekte zorlanan çocuklar
• Bir kaza, hastane deneyimi ya da deprem sonrasında aynı sahneyi tekrar tekrar oynayan çocuklar
• Okul sabahları karnı ağrıyan ama doktorun bir neden bulamadığı çocuklar

Birinci adım: Anne baba ile ilk görüşme

Süreç, çocuk olmadan anne babayla yapılan bir görüşmeyle başlar. Burada çocuğunuzun ilk adımlarından ilk sözcüklerine, hastalıklarından uyku saatlerine, kreşteki ilk gününden evdeki son büyük değişikliğe kadar onu tanımamıza yardım edecek her şeyi dinleriz. Sizi en çok neyin endişelendirdiği ve neyin değişmesini istediğiniz dinlenir. Bu görüşme, çocuğu tanımaya başlamanın yanında, sizin de sürecin nasıl işleyeceğini öğrenmeniz için bir fırsattır.

İkinci adım: Çocukla tanışma

İlk birkaç seans, çocuğun oyun odasına ve terapiste alışmasına ayrılır. Terapist çocuğu zorlamaz; onun kendi hızında odayı keşfetmesine izin verir. Bazı çocuklar ilk dakikadan oyuncaklara koşar, bazıları ise annesinin yanından ayrılmak istemez. Ayrılmakta zorlanan çocuklarda ilk seanslarda anne ya da babanın kısa süre odada kalması mümkündür.

Üçüncü adım: Oyunun temalarını izlemek

Çocuğun oyunları rastgele değildir; içinde onun dünyasına dair ipuçları taşır. Terapist hangi oyuncakları seçtiğine, hangi hikâyeleri kurduğuna ve hangi temaların tekrarlandığına dikkat eder. Hep yıkılan kuleler, sürekli kovalanan figürler, kimsenin oynamadığı bir oyuncak hayvan; bunlar çocuğun ne ile uğraştığını anlamaya yardım eder. Terapist bu temaları çocuğa doğrudan yorumlamaz; oyunun içinde, onun dilinde karşılık verir.

Dördüncü adım: Çalışma dönemi

Bu dönemde seanslar düzenli olarak, her hafta aynı gün ve saatte yapılır. Bazı seanslarda çocuk oyunu tamamen kendisi yönetir; terapist ona eşlik eder, duygularını sözcüklere döker ve güvenli sınırlar koyar. Kimi zaman da terapist, çocuğun ihtiyacına göre kurgulanmış bir oyunu masaya getirir: kaygılı bir çocukla cesaret basamakları, öfkesini kontrol etmekte zorlanan bir çocukla durup nefes alma oyunları, bir kayıp yaşamış çocukla anı kutusu hazırlamak gibi.

Beşinci adım: Evde oyun zamanı

Ebeveyn görüşmelerinde anne babaya, evde her gün kısa bir "özel oyun zamanı" önerilir. Bu zamanda oyunu çocuk seçer; anne ya da baba yalnızca eşlik eder, soru sormadan, düzeltmeden ve öğretmeye çalışmadan çocuğun yaptıklarını sözcüklere döker. Her gün aynı saatte gelen bu kısa buluşma, çocuğa "Benim için zaman ayıran biri var" mesajını verir; terapide başlayan değişim de evde böylece kök salar.

Altıncı adım: İlerlemeyi değerlendirmek

Birkaç haftada bir anne babayla durup ilerlemeye bakılır. Evde ve okulda neler değişti, hangi zorluklar sürüyor? Aileler ilk değişiklikleri çoğu zaman beklemedikleri yerlerden fark eder: daha kolay geçen bir sabah, daha kısa süren bir öfke nöbeti, ilk kez "Bugün çok üzüldüm" diyen bir çocuk. Başlangıçta bazı çocuklarda huysuzluk bir süre artabilir; içeride biriken duygular yüzeye çıkmaya başladığında bu sık görülür ve çoğunlukla geçicidir.

Okul ve öğretmenle iletişim

Çocuğun zorlandığı alanlardan biri okulsa, ailenin izniyle öğretmeniyle de görüşülebilir. Öğretmenin gözlemleri, evde görünmeyen bir tabloyu ortaya çıkarabilir: teneffüste yalnız kalmak, derste dalgınlık ya da belirli derslerde artan huzursuzluk gibi. Sabah vedalaşmasının kısa ve her gün aynı şekilde yapılması ya da sınıfta zorlandığında gidebileceği sakin bir köşe gibi küçük düzenlemeler, terapide yapılan çalışmayı destekler.

Yedinci adım: Vedalaşma

Hedeflere ulaşıldığında terapinin sonu önceden planlanır. Çocuğa son seansların yaklaştığı haber verilir ve vedalaşma bir oyunla, bir resimle ya da küçük bir hatırayla yapılır. Ani bir bitiş yerine planlı bir veda, çocuğun bu deneyimi güvenle kapatmasını sağlar.

Sık sorulanlar