EMDR

Bazı anılar zamanla solar, bazıları ise yıllar geçse de ilk günkü gibi canlı kalır. Bir kazanın sesi, bir deprem gecesinin sarsıntısı, çocuklukta duyulan bir aşağılayıcı söz; hatırlandığında kalp hızlanır, beden o anı yeniden yaşar. EMDR, bu tür takılı kalmış anıların beyin tarafından yeniden işlenmesine yardım etmek için geliştirilmiş bir terapi yöntemidir. Kişi anıyı kısa süre zihninde tutarken göz hareketleri, hafif dokunuşlar ya da dönüşümlü seslerle iki yönlü bir uyarım uygulanır. Amaç anıyı silmek değil, onun bugün yarattığı acıyı ve korkuyu azaltmak, kişinin kendisi hakkındaki olumsuz inançlarını yumuşatmaktır. EMDR, travma alanında etkinliği en çok araştırılmış yöntemlerden biridir. Aşağıda süreci adım adım anlattık.

Kimler için uygun?

• Depremi yaşadığı günden beri her sarsıntıda donup kalan biri
• Kazadan sonra direksiyona bir daha geçemeyen bir sürücü
• Doğumhanede yaşadıklarını aylardır gece rüyalarında gören bir anne
• Babasının sert sözlerini kırk yaşında hâlâ kulaklarında duyan bir yetişkin
• Sınıfta alay edildiği günleri iş toplantılarında yeniden yaşayan bir çalışan
• Annesinin ani ölümünün ardından o haber anına takılıp kalan bir evlat
• Bir kez kötü geçen uçuştan sonra hiçbir yolculuğa çıkamayan biri
• Sahneye her çıktığında eski bir başarısızlığı hatırlayıp sesi kesilen bir müzisyen

Birinci adım: Öykü ve planlama

İlk görüşmelerde psikolog sizi bugün zorlayan şeyleri ve bunlarla bağlantılı olabilecek geçmiş deneyimleri dinler. Her anıyı ayrıntısıyla anlatmanız gerekmez; önemli olan, hangi deneyimlerin bugünkü sıkıntılarınızı beslediğini birlikte görmektir. Bu aşamada çalışılacak anıların bir listesi çıkarılır ve hangisiyle başlanacağına karar verilir. Genellikle önce en eski ya da en çok yük taşıyan anılar ele alınır, ama sıra her zaman sizinle birlikte belirlenir.

İkinci adım: Hazırlık ve güvenli alan

Anılarla çalışmaya geçmeden önce yöntem ayrıntılı olarak anlatılır ve zorlandığınızda kullanabileceğiniz araçlar öğretilir. Yavaş nefes, kelebek kucaklaması ve zihinde huzurlu bir yeri canlandırma çalışması bunların başında gelir. Bu hazırlık, işleme sırasında yükselebilecek duyguların taşınabilir kalmasını sağlar. Kişi kendini yeterince güvende hissetmeden işlemeye geçilmez; bazı danışanlarda bu aşama birkaç seans, bazılarında daha uzun sürer.

Üçüncü adım: Hedef anıyı seçmek

İşleme seansının başında çalışılacak anı tek bir kareyle özetlenir. Ardından o kareye eşlik eden olumsuz düşünce ("Güçsüzüm", "Suç bendeydi"), onun yerine inanmak istediğiniz olumlu düşünce ("Elimden geleni yaptım", "Artık güvendeyim"), hissedilen duygu ve bedende nerede hissedildiği belirlenir. Rahatsızlığın ne kadar yoğun olduğu sıfırdan ona kadar bir puanla ölçülür; bu puan, ilerlemeyi izlemenin bir yoludur.

Dördüncü adım: İşleme seansları

Anı zihinde tutulurken kısa uyarım turları yapılır. Her turun ardından kısa bir ara verilir ve o an zihninizde ne belirdiği sorulur; bazen yeni bir görüntü, bazen bir duygu, bazen de bedende bir duyum. Turlar, rahatsızlık puanı belirgin biçimde düşene kadar sürer. Ardından olumlu düşüncenin güçlenmesine çalışılır ve bedende kalan gerginlik olup olmadığına bakılır. Seans, siz sakin bir hâldeyken ve kendinizi güvende hissettiğinizde kapatılır.

Beşinci adım: Seans sonrası günler

İşleme seanslarından sonraki birkaç gün anı aklınıza beklenmedik anlarda gelebilir, rüyalarınız hareketlenebilir ya da kendinizi biraz daha duygusal hissedebilirsiniz. Bu belirtiler, zihnin seansta başlayan düzenlemeyi kendi kendine sürdürdüğünü gösterir ve çoğunlukla birkaç gün içinde durulur. Hazırlıkta öğrendiğiniz teknikler bu günlerde işinize yarar. Fark ettiğiniz değişiklikleri not alıp bir sonraki seansa getirmeniz, süreci yönlendirir.

Altıncı adım: İlerlemeyi değerlendirmek

Her seansın başında bir önceki çalışmanın etkisine bakılır: Anı hatırlandığında rahatsızlık puanı ne düzeyde, olumlu düşünce ne kadar gerçek hissettiriyor, gündelik hayatta neler değişti? Bir anı tamamlandığında listedeki bir sonrakine geçilir. Kaçınılan durumlara yeniden girebilmek, uykuda düzelme ve irkilmelerin azalması, ilerlemenin gündelik işaretleridir.

Yedinci adım: Kapanış

Çalışılan anılar tamamlandığında, gelecekte karşılaşılabilecek zorlu durumlar için de kısa bir hazırlık yapılır. Örneğin kaza sonrası araba kullanmaktan korkan biri için, ilk uzun yolculuk zihinde canlandırılarak çalışılır. Son seanslarda aralar açılır ve birlikte hazırlanılmış bir vedayla süreç tamamlanır.

Bu listedekiler size tanıdık geliyorsa

Yukarıdaki örneklerin ortak noktası, geçmişte kalması gereken bir anının bugünü yönetmeye devam etmesidir. Siz de belirli bir olaydan sonra hayatınızın daraldığını, bazı yerlerden, seslerden ya da konuşmalardan kaçındığınızı fark ediyorsanız, EMDR'nin size uygun olup olmadığını ilk görüşmede birlikte değerlendirebiliriz.

Kimlerde önce dengeleme gerekir?

Kendini zaman zaman bedeninin dışındaymış gibi hisseden, alkol ya da madde kullanımı süren, bugün hayatında büyük bir fırtına yaşayan ya da kendine zarar verme dürtüsü taşıyan danışanlarla önce zemini sağlamlaştırıyoruz; anılara ancak bu zemin oturduktan sonra dokunuyoruz. Hamilelik ve nöbet geçirme öyküsü de ilk görüşmede konuşulur.

Sık sorulanlar